บ้านดอนขี้เหล็ก : มรดกในจารีตและงานศิลป์ที่ยังมีชีวิต
ในตำบลพะวง อำเภอเมืองสงขลา เป็นที่ตั้งของ “บ้านดอนขี้เหล็ก” ชุมชนมุสลิมโบราณที่ตั้งถิ่นฐานบริเวณนี้มาหลายชั่วอายุคน ในหมู่บ้านมีเรื่องเล่าถึง “โต๊ะปราศรัย” ซึ่งชาวบ้านเล่าสืบต่อกันมาว่า ท่านเป็นคนมลายูที่ลี้ภัยด้านความมั่นคงมาอาศัยอยู่ในชุมชนบ้านดอนขี้เหล็กเป็นสมัยแรกๆ เชื่อว่าโต๊ะปราศรัย เป็นนักปราชญ์ ที่คนส่วนใหญ่ในการเคารพนับถือ เมื่อเสียชีวิตก็ถูกนำศพมาฝั่งไว้บริเวณกุโบร์(สุสาน) ของบ้านดอนขี้เหล็ก ทำให้บ้านดอนขี้เหล็กเป็นชุมชนที่มีรากเหง้าทางประวัติศาสตร์ที่น่าภาคภูมิใจ
ความพิเศษที่โดดเด่นที่สุดของบ้านดอนขี้เหล็กคือการธำรงรักษาจารีตการจัด “สำรับอาหาร” ในงานบุญสำคัญของหมู่บ้าน เช่น บุญกุโบร์ (สุสาน) และบุญวันประสูตินบี (มูโลด) อย่างเคร่งครัด ที่นี่ยังคงใช้พานในการจัดสำรับและครอบด้วยฝาชีอย่างสวยงาม ซึ่งหาชมได้ยากแล้วในปัจจุบัน เนื่องจากชุมชนมุสลิมสงขลาแห่งอื่นๆ ได้เปลี่ยนไปใช้ถาดสมัยใหม่กันเกือบทั้งหมด
อีกหนึ่งมรดกอันล้ำค่าถูกเก็บรักษาไว้ภายในมัสยิดของหมู่บ้าน นั่นคือ “มิมบัร” (แท่นเทศนาธรรม) โบราณที่สร้างด้วยศิลปะไทยอันอ่อนช้อยงดงาม ตามเรื่องเล่ากล่าวว่า “มิมบัร” นี้สร้างโดยช่างฝีมือจากบ้านหัวเขา และถูกแห่ข้ามทะเลสาบสงขลามายังหมู่บ้าน แม้ปัจจุบันจะมีการสร้าง “มิมบัร” ใหม่ขึ้นใช้งานแล้ว แต่ของเดิมยังคงถูกดูแลรักษาไว้เป็นอย่างดีในฐานะสมบัติล้ำค่าของชุมชน
บ้านดอนขี้เหล็กจึงเป็นมากกว่าชุมชนโบราณ แต่เป็นพื้นที่ซึ่งเรื่องราวของบรรพบุรุษและจารีตประเพณียังคงจับต้องได้และมีลมหายใจอยู่ในวิถีชีวิตประจำวัน
